foto edwin van kraaijButton Grave

 

 

 

Provincie en rijk moeten herindeling kunnen starten

Provincies en ook het rijk moeten het initiatief tot herindeling kunnen nemen. Dat stelt de Raad van State.

Er moet een streep door het Haagse adagium dat gemeentelijke herindelingen eigenlijk alleen ‘van onderop’ acceptabel zijn. Het is niet meer houdbaar om het initiatief voor een fusie alleen bij gemeenten te laten. Provincies en ook het rijk moeten het initiatief tot herindeling kunnen nemen. Er is geen optimale schaalgrootte die voor het hele land geldt. De optimale omvang is afhankelijk van de regio en de opgaven die er liggen. Dat stelt de Raad van State.

Actief stimuleren

‘Je moet af van de dogma’s en de taboes’, stelt vicepresident van de Raad van State, Thom de Graaf in een interview met Binnenlands Bestuur. ‘Herindelingen moeten actief worden gestimuleerd door provincies en het rijk. Dat is soms nuttig en verstandig. We hebben volwassen gemeenten nodig die voldoende bestuurskracht hebben om al hun taken goed te kunnen uitvoeren.’ ‘Herindelingen ‘van onderop’ brengen bovendien lang niet altijd de oplossing die in een gebied nodig is’, vult Staatsraad Jan Franssen aan. 

Rol ingeperkt

In het vigerende Beleidskader gemeentelijke herindeling uit 2018 wordt het initiatief tot herindelingen vrijwel uitsluitend bij gemeenten zelf gelegd. De rol van de provincie is sindsdien fors ingeperkt. Een provincie kan alleen onder strikte voorwaarden het initiatief voor een fusie naar zich toetrekken, zoals Gedeputeerde Staten van Gelderland nu doen in hun voorstel tot samenvoeging van Barneveld en Scherpenzeel.

Verkeerd bezig

Om de alsmaar uitdijende gemeentelijke taken aan te kunnen, is een zekere mate van schaalgrootte nodig. Een ideale schaalgrootte is er echter niet, stellen De Graaf en Franssen. Die is afhankelijk van de mate van verstedelijking, de regio en de opgave. ‘Kijk eens naar Groningen. Daar hebben ze in 2013 een traject uitgezet dat inmiddels grotendeels is afgerond’, aldus Franssen. Van de destijds 23 gemeenten zijn er nog tien over. ‘Voor het noorden van het land zijn dat hele stevige gemeenten.’ De gefuseerde gemeenten tellen tussen de 50.000 en 100.000 inwoners, uitgezonderd Groningen die zo’n 220.000 inwoners telt. Voor de Randstad geldt een heel ander verhaal. ‘De Randstad is een stedenlandschap. Holland heeft behoefte aan sterke steden. Steden als Leiden, Gouda en Dordrecht, maar ook Den Haag en Rotterdam, moeten worden versterkt. Als de omliggende gemeenten, met de rug naar de stad toe, op eigen initiatief gaan fuseren, ben je verkeerd bezig.’

Geen oplossing

Ook kan het gebeuren dat in een bepaald gebied een oplossing hard nodig is, maar dat die er niet komt omdat een aantal gemeenten niet willen fuseren. ‘Dan kan het zomaar gebeuren dat het wel tot een herindeling komt, maar dat deze voor het gebied niets oplost’, aldus Franssen. Provincies en het rijk hebben meer zicht op het ‘grotere’ plaatje en moeten dus het initiatief tot herindeling kunnen nemen.

Congruente regio’s

Daarnaast moeten congruente regio’s worden gevormd. Omdat gemeenten, hoe groot en bestuurskrachtig ze ook zijn, nooit alle taken alleen kunnen oppakken. ‘Het is niet of-of, maar en-en’, benadrukt De Graaf. Schaalvergroting en de vorming van congruente regio’s moeten hand in hand gaan. ‘Er zullen altijd bestuurlijke regio’s nodig zijn, dat is afhankelijk van de schaal van de problematiek, maar zorg dat je daar meer congruentie in krijgt. Ook moet aandacht worden besteed aan de democratische inbedding.’ Met minder gemeenten die in minder regionale samenwerkingsverbanden samenwerken, wordt de democratische legitimiteit verbeterd. Gemeenteraden kunnen er beter zicht op houden en het onderling overleg wordt vergemakkelijkt, zo is de gedachte. De Graaf: ‘In die ontwikkeling – schaalvergroting waar dat nodig is en congruentie van bestuurlijke regio’s – kun je vervolgens kijken of, in aanvulling, taakdifferentiatie kan helpen de problematiek, die per regio anders kan zijn, op te lossen.’ Het nieuwe kabinet moet voor een dergelijke benadering open staan, benadrukt De Graaf. ‘Het nieuwe kabinet moet daarover het gesprek aangaan. Met gemeenten, maar ook met provincies.’    

Bron: Binnenlands Bestuur