RUG-hoogleraar Maarten Allers: ‘Fusie gemeenten levert niks op’

Ster inactiefSter inactiefSter inactiefSter inactiefSter inactief
 

Net nu veel Groningse gemeenten zijn samen gegaan, blijkt uit onderzoek van het Coelo dat fusies niks opleveren.

Sinds 1950 is het aantal gemeenten in Nederland teruggebracht van ongeveer duizend tot 355. Drenthe kende een jaar of twintig geleden al een herindelingsgolf. Groningen heeft sinds 1 januari drie nieuwe fusiegemeenten: Het Hogeland, Midden-Groningen en Groningen. ,,Het aantal gemeenten gaat als een speer naar beneden. Als het in dit tempo blijft doorgaan is er in 2051 nog maar een gemeente over in Nederland’’, zegt Maarten Allers, directeur van het Coelo (Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden), op zijn werkkamer in het Duisenberggebouw op Zernike Campus in Groningen.

Volgens de hoogleraar nadert het aantal gemeenten een ondergrens. Voormalig minister Plasterk streefde naar gemeenten met ongeveer honderdduizend inwoners. ,,Daarom wilde hij kleine gemeenten samenvoegen, maar hij heeft niet doortastend vastgehouden aan zijn beleid. Hij heeft ook nooit duidelijk gemaakt waar de samenvoeging goed voor was.’’

Schaalvoordelen

Veel gemeenten fuseren omdat ze denken dat ze beter zijn toegesneden om sommige overheidstaken te verrichten. Het zou ook leiden tot schaalvoordelen. Vijf jaar geleden al kwam Allers tot de conclusie dat gemeentelijke fusies amper kostenbesparingen opleveren. Uit zijn nieuwste onderzoek komt nu naar voren dat het samenvoegen van gemeenten evenmin leidt tot minder samenwerking tussen gemeenten.

Vaak werken gemeenten voordat ze gaan fuseren al samen met elkaar, zoals Ten Boer en Groningen op veel vlakken deden. Allers: ,,Door te fuseren hoeven ze niet langer samen te werken. Maar de praktijk is weerbarstig. Veel fusiegemeenten werken ook samen met andere gemeenten.’’

Vuilniswagen

Het punt is dat gemeenten zeer verschillende taken op hun bordje hebben liggen. Een kleine gemeente met slechts een vuilniswagen is erbij gebaat samen te werken, omdat die wagen anders vier van de vijf dagen stilstaat. Voor het bieden van specifieke hulp bij jeugdzorg zijn gemeenten eveneens gebaat bij samenwerking. ,,Daarom is bij jeugdzorg in Groningen de hele provincie betrokken. Je kunt je zelfs afvragen waarom jeugdzorg niet meteen bij de provincies is ondergebracht. Die schaalgrootte is kennelijk nodig.’’

Samenwerking kan volgens Allers best soelaas bieden. Nadeel is wel dat er ‘bestuurlijke spaghetti’ kan ontstaan en dat er geen democratisch toezicht op kan worden uitgeoefend. Nadeel van fusies is dat het leidt tot een minder grote opkomst bij gemeenteraadsverkiezingen. ,,Schaalvergroting pakt slecht uit voor de democratie. De inwoners in fusiegemeenten voelen zich minder betrokken. Het leidt ertoe dat ze het idee hebben dat er minder naar hen wordt geluisterd.’’

Slaapwandelen

Allers vindt het tijd worden een open discussie te houden over de voortgaande vermindering van het aantal gemeenten. ,,We zijn nu aan het slaapwandelen, omdat we niet weten waar we naartoe willen. Bij elke nieuwe fusie bewegen we ons in een richting van een eindtoestand die we niet bewust hebben gekozen.’’

Je kunt volgens Allers niet straffeloos een bestuurslaag opheffen. Voor het doeltreffend functioneren van de samenleving zijn meerdere lagen nodig. ,,Je kunt dertig supergemeenten oprichten voor het verrichten van de grote taken, terwijl je kleine taken op het gebied van cultuur, sport en leefomgeving kunt laten verrichten door de bestaande gemeenten die niet verder herindelen.’’

Energietransitie

Gemeenten krijgen steeds meer taken toebedeeld. In de toekomst zal dat doorgaan, verzekert Allers. ,,Bijvoorbeeld op het gebied van de energietransitie. Het is nog volstrekt onbekend hoe we deze vormgeven. Maar de kans is groot dat deze vraagt om grotere bestuurseenheden.’’

  • /index.php/1459-boekel-blokkeert-groei-van-milieudienst
  • /index.php/1457-snelheidsdisplays-in-uw-gemeente-2

Ontvang ook onze nieuwsbrief